/* chem7_ch1_widgets.js — интерактивы главы 1 «Первоначальные химические понятия» (Химия 7).
* Монтируются движком chem8_engine.js: window.CHEM8_WIDGETS[id] / window.FLAG_MOUNTS[id].
* Используют window.Chem8 (chem8_svg.js): molarMass, elementCounts, arOf, fmt, equationBalancer.
* Без эмоджи; KaTeX-рендер — через window.chem8RenderMath.
*/
(function (W) {
'use strict';
function C() { return W.Chem8 || {}; }
function $(id) { return document.getElementById(id); }
function esc(s){ return String(s).replace(/&/g,'&').replace(//g,'>'); }
/* ── общий мини-классификатор: чипы → 2 корзины ──────────────────── */
function classifier(mount, opts) {
if (!mount || mount._built) return; mount._built = 1;
var items = opts.items.slice(); // {t, b} t=подпись, b=индекс корзины
var buckets = opts.buckets; // [name0, name1]
var placed = {}; // idx -> bucket
var pool = items.map(function (it, i) { return i; });
function colorOf(ok){ return ok ? '#059669' : '#dc2626'; }
function render() {
var chips = pool.map(function (i) {
return '';
}).join('') || 'Все карточки распределены.';
var cols = buckets.map(function (name, bi) {
var inb = Object.keys(placed).filter(function (k) { return placed[k] === bi; });
var cells = inb.map(function (k) {
var ok = items[k].b === bi;
return '
' + esc(items[k].t) + (ok ? ' ✓' : ' ✗') + '
';
}).join('') || 'перетащите сюда…
';
return '' + esc(name) + '
' + cells + '
';
}).join('');
mount.innerHTML = '' + chips + '
' + cols + '
'
+ 'Кликни карточку, затем — корзину. Зелёный — верно, красный — ошибка.
';
bind();
}
var sel = null;
function bind() {
mount.querySelectorAll('.c7-chip').forEach(function (b) {
b.addEventListener('click', function () {
mount.querySelectorAll('.c7-chip').forEach(function (x) { x.style.outline = ''; });
sel = +b.dataset.i; b.style.outline = '2px solid var(--pri)';
});
});
mount.querySelectorAll('.c7-bucket').forEach(function (col) {
col.addEventListener('click', function () {
if (sel == null) return;
placed[sel] = +col.dataset.b;
pool = pool.filter(function (x) { return x !== sel; });
sel = null; render();
});
});
}
render();
}
/* §1 — классификатор «тело / вещество» */
function mount_p1() {
var m = $('p1-cls'); if (!m) return;
classifier(m, {
buckets: ['Физическое тело', 'Вещество'],
items: [
{ t: 'стакан', b: 0 }, { t: 'вода', b: 1 }, { t: 'гвоздь', b: 0 }, { t: 'железо', b: 1 },
{ t: 'ложка', b: 0 }, { t: 'сахар', b: 1 }, { t: 'медь', b: 1 }, { t: 'линейка', b: 0 }
]
});
}
/* §2 / ПР1 — разделитель смесей: выбери метод для смеси */
var MIX = [
{ mix: 'Песок и вода', method: 'Фильтрование', kind: 'filter', why: 'Песок не растворяется — задерживается фильтром, вода проходит.' },
{ mix: 'Соль и вода', method: 'Выпаривание', kind: 'evaporate', why: 'Вода испаряется, соль остаётся на дне.' },
{ mix: 'Железные опилки и сера', method: 'Магнит', kind: 'magnet', why: 'Железо притягивается магнитом, сера — нет.' },
{ mix: 'Вода и растительное масло', method: 'Отстаивание (делительная воронка)', kind: 'settle', why: 'Масло легче воды и не смешивается — слои разделяют.' },
{ mix: 'Спирт и вода', method: 'Перегонка (дистилляция)', kind: 'distill', why: 'У спирта и воды разные температуры кипения.' }
];
var METHODS = ['Фильтрование', 'Выпаривание', 'Магнит', 'Отстаивание (делительная воронка)', 'Перегонка (дистилляция)'];
function mount_sep(mountId) {
var m = $(mountId); if (!m || m._built) return; m._built = 1;
var idx = 0, anim = null;
function stopAnim() { if (anim) { anim.stop(); anim = null; } }
function render() {
stopAnim();
var cur = MIX[idx];
m.innerHTML = ''
+ 'Каким способом разделить смесь «' + esc(cur.mix) + '»?
'
+ '' + METHODS.map(function (mt) {
return '';
}).join('') + '
'
+ 'Выбери способ разделения — при верном ответе увидишь анимацию.
'
+ '';
$(mountId + '-pick').addEventListener('change', function (e) { idx = +e.target.value; render(); });
var out = $(mountId + '-out');
m.querySelectorAll('.c7-m').forEach(function (b) {
b.addEventListener('click', function () {
var ok = b.dataset.m === cur.method;
out.className = 'out ' + (ok ? 'ok' : 'bad');
out.innerHTML = ok
? 'Верно! ' + esc(cur.method) + '. ' + esc(cur.why)
: 'Не подходит. Подумай, чем различаются вещества в смеси (растворимость, магнитные свойства, температура кипения, плотность).';
stopAnim();
var host = $(mountId + '-anim');
if (ok && W.Chem7Anim && host) anim = W.Chem7Anim.separation(host, cur.kind);
else if (host) host.innerHTML = '';
});
});
}
render();
}
function mount_p2() { mount_sep('p2-sep'); }
function mount_pr1() { mount_sep('pr1-sep'); }
/* §3 — каталог элементов + тренажёр «символ ↔ название» */
var EL = {
H: [1, 'Водород'], He: [2, 'Гелий'], Li: [3, 'Литий'], C: [6, 'Углерод'], N: [7, 'Азот'],
O: [8, 'Кислород'], F: [9, 'Фтор'], Na: [11, 'Натрий'], Mg: [12, 'Магний'], Al: [13, 'Алюминий'],
Si: [14, 'Кремний'], P: [15, 'Фосфор'], S: [16, 'Сера'], Cl: [17, 'Хлор'], K: [19, 'Калий'],
Ca: [20, 'Кальций'], Fe: [26, 'Железо'], Cu: [29, 'Медь'], Zn: [30, 'Цинк'], Ag: [47, 'Серебро']
};
function mount_p3() {
var grid = $('p3-el'), info = $('p3-elinfo');
if (grid && !grid._built) {
grid._built = 1;
Object.keys(EL).forEach(function (s) {
var ar = C().arOf ? C().arOf(s) : '';
var c = document.createElement('div'); c.className = 'el-cell';
c.innerHTML = '' + EL[s][0] + '' + s + '' + ar + '';
c.addEventListener('click', function () {
grid.querySelectorAll('.el-cell').forEach(function (x) { x.classList.remove('on'); }); c.classList.add('on');
if (info) info.innerHTML = '' + EL[s][1] + ' (' + s + ') · порядковый номер Z = ' + EL[s][0] + ' · A_r = ' + ar;
});
grid.appendChild(c);
});
}
/* drill: дан символ → выбери название */
var d = $('p3-drill'); if (d && !d._built) {
d._built = 1;
var keys = Object.keys(EL), order = keys.slice(), qi = 0, score = 0, total = 0;
function nextQ() {
var sym = order[qi % order.length];
var correct = EL[sym][1];
var opts = [correct];
while (opts.length < 4) { var r = EL[keys[(qi * 7 + opts.length * 13 + 3) % keys.length]][1]; if (opts.indexOf(r) < 0) opts.push(r); }
// детерминированная перестановка
opts = opts.sort(function (a, b) { return ((a.length + qi) % 3) - ((b.length + qi) % 3); });
d.innerHTML = 'Какому элементу соответствует символ ' + sym + '?
'
+ '' + opts.map(function (o) { return ''; }).join('') + '
'
+ 'Счёт: ' + score + ' из ' + total + '
';
var out = $('p3-drill-out');
d.querySelectorAll('.c7-d').forEach(function (b) {
b.addEventListener('click', function () {
total++; var ok = b.dataset.o === correct; if (ok) score++;
out.className = 'out ' + (ok ? 'ok' : 'bad');
out.innerHTML = (ok ? 'Верно! ' : 'Нет. ') + sym + ' — это ' + correct + '. Счёт: ' + score + ' из ' + total;
qi++;
setTimeout(nextQ, 850);
});
});
}
nextQ();
}
}
/* ── Волна 2 ── */
/* §4 — «весы атомов»: во сколько раз один атом тяжелее другого */
var ABEL = ['H','C','N','O','Na','Mg','Al','S','Cl','Ca','Fe','Cu','Zn','Ag'];
function mount_p4() {
var m = $('p4-bal'); if (!m || m._built) return; m._built = 1;
function opts(sel){ return ABEL.map(function(e){ var ar=C().arOf?C().arOf(e):''; return ''; }).join(''); }
m.innerHTML = ''
+'
';
function upd(){
var a=$('p4-a').value, b=$('p4-b').value, ara=+C().arOf(a), arb=+C().arOf(b);
var out=$('p4-out');
if(!ara||!arb){ out.textContent='—'; return; }
var big=Math.max(ara,arb), sm=Math.min(ara,arb), k=big/sm;
var heavier=ara>=arb?a:b, lighter=ara>=arb?b:a;
out.className='out ok';
out.innerHTML='A_r('+a+')='+ara+', A_r('+b+')='+arb+'
'
+(ara===arb?('Атомы '+a+' и '+b+' имеют одинаковую массу.')
:('Атом '+heavier+' тяжелее атома '+lighter+' в '+(Math.round(k*100)/100).toString().replace('.',',')+' раз.'))+'';
}
$('p4-a').addEventListener('change',upd); $('p4-b').addEventListener('change',upd); upd();
}
/* рисуем молекулу как набор шариков-атомов */
var COL = { H:'#cbd5e1', O:'#ef4444', N:'#3b82f6', C:'#334155', S:'#eab308', Cl:'#22c55e', Fe:'#b45309', Na:'#a78bfa' };
var RAD = { H:11, O:16, N:15, C:16, S:18, Cl:17, Fe:18, Na:17 };
function molBalls(atoms) {
// atoms: [[el,n],...]; рисуем в ряд
var balls = [], cx = 26;
atoms.forEach(function(pair){ for(var i=0;i'
+ ''+el+'';
x += r + 8;
});
return '';
}
function molCard(name, formula, atoms, note) {
return ''
+'
'+esc(name)+' · '+(C().formula?C().formula(formula):formula)+'
'
+ molBalls(atoms)
+'
'+esc(note)+'
';
}
/* 3D-модели молекул для §5/§6 (через Chem7Anim.molecule3d) */
var MOL = {
H2: { atoms:[{el:'H',x:-0.7,y:0,z:0},{el:'H',x:0.7,y:0,z:0}], bonds:[[0,1]] },
O2: { atoms:[{el:'O',x:-0.75,y:0,z:0},{el:'O',x:0.75,y:0,z:0}], bonds:[[0,1]] },
O3: { atoms:[{el:'O',x:0,y:0.45,z:0},{el:'O',x:-1.05,y:-0.4,z:0},{el:'O',x:1.05,y:-0.4,z:0}], bonds:[[0,1],[0,2]] },
N2: { atoms:[{el:'N',x:-0.7,y:0,z:0},{el:'N',x:0.7,y:0,z:0}], bonds:[[0,1]] },
H2O: { atoms:[{el:'O',x:0,y:0,z:0},{el:'H',x:-0.78,y:0.6,z:0},{el:'H',x:0.78,y:0.6,z:0}], bonds:[[0,1],[0,2]] },
CO2: { atoms:[{el:'C',x:0,y:0,z:0},{el:'O',x:-1.15,y:0,z:0},{el:'O',x:1.15,y:0,z:0}], bonds:[[0,1],[0,2]] },
CH4: { atoms:[{el:'C',x:0,y:0,z:0},{el:'H',x:0.63,y:0.63,z:0.63},{el:'H',x:-0.63,y:-0.63,z:0.63},{el:'H',x:-0.63,y:0.63,z:-0.63},{el:'H',x:0.63,y:-0.63,z:-0.63}], bonds:[[0,1],[0,2],[0,3],[0,4]] },
NH3: { atoms:[{el:'N',x:0,y:0.32,z:0},{el:'H',x:0.94,y:-0.3,z:0},{el:'H',x:-0.47,y:-0.3,z:0.82},{el:'H',x:-0.47,y:-0.3,z:-0.82}], bonds:[[0,1],[0,2],[0,3]] }
};
function fmlName(k) { return C().formula ? C().formula(k) : k; }
function molViewer(host, keys, caption) {
if (!host || host._built) return; host._built = 1;
var A = W.Chem7Anim;
if (!A || !A.molecule3d) { host.innerHTML = '3D-модели недоступны.
'; return; }
var cur = keys[0], handle = null;
function render() {
if (handle) handle.stop();
host.innerHTML = ''
+ keys.map(function (k) { return ''; }).join('') + '
'
+ ''
+ '' + caption + ' Перетаскивай модель мышью, чтобы повернуть.
';
handle = A.molecule3d($(host.id + '-stage'), MOL[cur]);
host.querySelectorAll('.mv-b').forEach(function (b) { b.addEventListener('click', function () { cur = b.dataset.k; render(); }); });
}
render();
}
/* §5 — 3D-модели простых веществ */
function mount_p5() { molViewer($('p5-gal'), ['H2', 'O2', 'O3', 'N2'], 'Простое вещество — атомы одного элемента.'); }
/* §6 — классификатор простое/сложное + 3D-модели сложных веществ */
function mount_p6() {
var c = $('p6-cls');
if (c) classifier(c, {
buckets: ['Простое вещество', 'Сложное вещество'],
items: [
{ t:'O₂', b:0 }, { t:'H₂O', b:1 }, { t:'Fe', b:0 }, { t:'CO₂', b:1 },
{ t:'N₂', b:0 }, { t:'NH₃', b:1 }, { t:'S', b:0 }, { t:'CH₄', b:1 }
]
});
molViewer($('p6-gal'), ['H2O', 'CO2', 'CH4', 'NH3'], 'Сложное вещество — атомы разных элементов.');
}
/* ── Волна 3 ── */
/* §7 — разбор химической формулы на состав */
function mount_p7() {
var inp = $('p7-in'), out = $('p7-out'), go = $('p7-go'); if (!inp || inp._built) return; inp._built = 1;
function calc() {
var f = inp.value.trim(), cnt = C().elementCounts ? C().elementCounts(f) : null;
if (!cnt || !Object.keys(cnt).length) { out.className = 'out bad'; out.textContent = 'Не удалось разобрать формулу. Проверь символы элементов (например, H2SO4).'; return; }
var els = Object.keys(cnt), tot = els.reduce(function (s, e) { return s + cnt[e]; }, 0);
out.className = 'out ok';
out.innerHTML = '' + (C().formula ? C().formula(f) : f) + '
'
+ 'Элементов: ' + els.length + ' (' + (els.length === 1 ? 'простое' : 'сложное') + ' вещество)
'
+ els.map(function (e) { return e + ': ' + cnt[e] + ' ' + (cnt[e] === 1 ? 'атом' : 'атома(ов)'); }).join('
')
+ '
Всего атомов в формуле: ' + tot + '';
}
go.addEventListener('click', calc);
inp.addEventListener('keydown', function (e) { if (e.key === 'Enter') calc(); });
document.querySelectorAll('.p7-ex').forEach(function (b) { b.addEventListener('click', function () { inp.value = b.dataset.f; calc(); }); });
calc();
}
/* §8 — калькулятор относительной молекулярной массы M_r */
function mount_p8() {
var inp = $('p8-in'), out = $('p8-out'), go = $('p8-go'); if (!inp || inp._built) return; inp._built = 1;
function calc() {
var f = inp.value.trim(), cnt = C().elementCounts ? C().elementCounts(f) : null, mr = C().molarMass ? C().molarMass(f) : NaN;
if (!cnt || isNaN(mr)) { out.className = 'out bad'; out.textContent = 'Не удалось разобрать формулу.'; return; }
out.className = 'out ok';
out.innerHTML = 'M_r(' + f + ') = ' + C().fmt(mr) + '
'
+ Object.keys(cnt).map(function (e) { return e + ': A_r=' + (C().arOf ? C().arOf(e) : '?') + ' × ' + cnt[e]; }).join(' | ')
+ '
Σ = ' + Object.keys(cnt).map(function (e) { return (C().arOf ? C().arOf(e) : '?') + '·' + cnt[e]; }).join(' + ') + ' = ' + C().fmt(mr) + '';
}
go.addEventListener('click', calc);
inp.addEventListener('keydown', function (e) { if (e.key === 'Enter') calc(); });
document.querySelectorAll('.p8-ex').forEach(function (b) { b.addEventListener('click', function () { inp.value = b.dataset.f; calc(); }); });
calc();
}
/* §9 — конструктор формулы по валентности (НОК индексов) */
function gcd(a, b) { return b ? gcd(b, a % b) : a; }
var VA = [ ['Na', 1], ['K', 1], ['H', 1], ['Mg', 2], ['Ca', 2], ['Zn', 2], ['Cu', 2], ['Al', 3], ['C', 4] ];
var VB = [ ['O', 2], ['Cl', 1], ['S', 2] ];
function mount_p9() {
var m = $('p9-bld'); if (!m || m._built) return; m._built = 1;
function optA(){ return VA.map(function(e,i){ return ''; }).join(''); }
function optB(){ return VB.map(function(e,i){ return ''; }).join(''); }
m.innerHTML = ''
+'
';
function upd() {
var a = VA[+$('p9-a').value], b = VB[+$('p9-b').value];
var lcm = a[1] * b[1] / gcd(a[1], b[1]);
var ia = lcm / a[1], ib = lcm / b[1];
var raw = a[0] + (ia > 1 ? ia : '') + b[0] + (ib > 1 ? ib : '');
var out = $('p9-bout'); out.className = 'out ok';
out.innerHTML = 'Валентности: ' + a[0] + ' = ' + 'I'.repeat(a[1]).replace('IIII','IV') + ', ' + b[0] + ' = ' + 'I'.repeat(b[1]) + '
'
+ 'Наименьшее общее кратное валентностей = ' + lcm + '
'
+ 'Индексы: ' + a[0] + ' → ' + ia + ', ' + b[0] + ' → ' + ib + '
'
+ 'Формула: ' + (C().formula ? C().formula(raw) : raw) + '
'
+ 'Проверка: ' + ia + '·' + a[1] + ' = ' + ib + '·' + b[1] + ' = ' + lcm + ' единиц валентности — совпало.';
}
$('p9-a').addEventListener('change', upd); $('p9-b').addEventListener('change', upd); upd();
}
/* ── Волна 4 ── */
/* §10 / ЛО1 — детектор признаков химической реакции */
var DEMOS = [
{ name: 'Нагревание малахита', signs: ['изменение цвета: зелёный → чёрный', 'выделение газа (водяной пар и углекислый газ)'] },
{ name: 'Сливание растворов CuSO₄ и NaOH', signs: ['образование осадка (голубой)', 'изменение цвета раствора'] },
{ name: 'Горение серы', signs: ['выделение света и тепла (пламя)', 'появление резкого запаха'] },
{ name: 'Добавление соды в уксус', signs: ['выделение газа (пузырьки)'] }
];
// анимация на каждый опыт (через Chem7Anim, CSS-хелперы)
function demoAnim(idx, host) {
var A = W.Chem7Anim; if (!A || !host) return null;
if (idx === 0) return A.colorBlock(host, '#16a34a', '#1f2937', 'малахит → CuO + газы', 2000); // зелёный → чёрный
if (idx === 1) return A.precipField(host, { color: '#38bdf8' }); // голубой осадок
if (idx === 2) return A.flameBox(host, { color: '#3b82f6', sparks: true }); // синее пламя серы
return A.bubbleField(host, { color: 'rgba(255,255,255,.85)' }); // пузырьки газа
}
function mount_signs(mountId) {
var m = $(mountId); if (!m || m._built) return; m._built = 1;
var idx = 0, anim = null;
function stopAnim() { if (anim) { anim.stop(); anim = null; } }
function render() {
stopAnim();
m.innerHTML = ''
+ '
'
+ ''
+ 'Выбери опыт и нажми «Провести опыт».
';
$(mountId + '-pick').addEventListener('change', function (e) { idx = +e.target.value; render(); });
$(mountId + '-go').addEventListener('click', function () {
var d = DEMOS[idx], out = $(mountId + '-out');
stopAnim(); anim = demoAnim(idx, $(mountId + '-stage'));
out.className = 'out ok';
out.innerHTML = 'Наблюдаемые признаки реакции:'
+ d.signs.map(function (s) { return '
✓ ' + esc(s) + '
'; }).join('')
+ '
Эти признаки указывают, что произошла химическая реакция — образовались новые вещества.
';
});
}
render();
}
function mount_p10() { mount_signs('p10-signs'); }
function mount_lo1() { mount_signs('lo1-signs'); }
/* §11 — весы сохранения массы */
function mount_p11() {
var m = $('p11-bal'); if (!m || m._built) return; m._built = 1;
var mixed = false;
function scale(level) {
// level: 0 = равновесие
return '';
}
var anim = null;
function render() {
if (anim) { anim.stop(); anim = null; }
m.innerHTML = scale()
+ '' + (mixed
? 'После реакции: осадок Cu(OH)₂ + раствор Na₂SO₄. Стрелка весов не сдвинулась — масса сохранилась (100 г = 100 г).'
: 'До реакции: раствор CuSO₄ + раствор NaOH, общая масса 100 г.') + '
'
+ ''
+ '';
if (mixed && W.Chem7Anim) anim = W.Chem7Anim.precipField($('p11-stage'), { color: '#38bdf8', h: 96 });
$('p11-mix').addEventListener('click', function () { mixed = !mixed; render(); });
}
render();
}
/* §12 — балансировщик уравнений (переиспользуем Chem8.equationBalancer) */
function mount_p12() {
var pick = $('p12-pick'), mount = $('p12-mount'); if (!pick || pick._built || !C().equationBalancer) return; pick._built = 1;
function build() { var parts = pick.value.split('|'); C().equationBalancer(mount, { skeleton: parts[0], solution: parts[1].split(',').map(Number) }); }
pick.addEventListener('change', build); build();
}
W.CHEM8_WIDGETS = Object.assign(W.CHEM8_WIDGETS || {}, {
p1: mount_p1, p2: mount_p2, pr1: mount_pr1, p3: mount_p3,
p4: mount_p4, p5: mount_p5, p6: mount_p6,
p7: mount_p7, p8: mount_p8, p9: mount_p9,
p10: mount_p10, lo1: mount_lo1, p11: mount_p11
});
W.FLAG_MOUNTS = Object.assign(W.FLAG_MOUNTS || {}, { p12: mount_p12 });
})(window);